Fortresse Holland heeft een bijzondere nieuwe aanwinst aan de museumcollectie toegevoegd. Het gaat om een portret uit 1931, geschilderd door de in Hellevoetsluis geboren kunstenares Maria Margaretha van Rees (1892–1980), beter bekend als Marie van Rees of Marie van Rees Payne Best. Op het schilderij is haar jongere zus Louise Dithmarine van Rees Henny afgebeeld. De aanwinst is niet alleen bijzonder vanwege de nauwe banden met de geschiedenis van Hellevoetsluis, maar ook omdat vrouwelijke kunstenaars nog altijd beperkt vertegenwoordigd zijn in de collectie van het museum. Met de verwerving van dit portret wordt een belangrijke stap gezet om ook hun werk en verhalen zichtbaarder te maken.
Een kunstzinnige familie met Hellevoetse wortels
Maria Margaretha van Rees werd op 9 januari 1892 geboren in Hellevoetsluis, als dochter van Richardus Philippus Arnoldus van Rees (1850–1925) en Bertha Constance Charlotte Maria Margaretha Ruempol (1865–1919). Haar vader was een veelzijdig man. Hij diende als marineofficier, was tussen 1888 en 1892 burgemeester van Hellevoetsluis en ontwikkelde zich daarnaast als schrijver en kunstschilder. Vooral zijn schilderijen van zeegezichten en oorlogsschepen zijn bekend. In de collectie van Fortresse Holland bevindt zich eveneens een werk van zijn hand, waarop een marineoefening uit 1895 is afgebeeld.
De artistieke belangstelling bleef niet beperkt tot vader Richard. Ook zijn dochter Marie ontwikkelde zich tot kunstenares en maakte onder meer portretten. Haar jongere zus Louise Dithmarine werd op 17 november 1893 geboren in Maassluis, waar hun vader eveneens burgemeester was geweest. Het nieuw verworven schilderij vormt daarmee een tastbare verbinding tussen twee generaties kunstenaars en de geschiedenis van een familie die nauw verbonden was met Hellevoetsluis.
Een kunstenares met een opmerkelijk levensverhaal
Ook het verdere leven van Marie is bijzonder. Op 13 september 1921 trouwde zij in Den Haag met Sigismund Payne Best (1885–1978), een Britse geheim agent die later bekendheid zou krijgen door zijn betrokkenheid bij het Venlo-incident. Het Venlo-incident op 9 november 1939 was een gewelddadige actie van de Duitse Sicherheitsdienst (SD) bij Café Backus aan de Nederlands-Duitse grens bij Venlo, waarbij de Nederlandse luitenant Dirk Klop, geboren in Nieuw-Helvoet om het leven kwam. Hij wordt vaak beschouwd als een van de eerste Nederlandse militaire slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Bij deze gebeurtenis werden Payne Best en zijn collega Richard Stevens door de Duitse Sicherheitsdienst ontvoerd.
Achter deze opmerkelijke familiegeschiedenis gaat echter ook het verhaal schuil van een vrouw die haar eigen weg als kunstenares vond. Juist dat aspect verdient volgens Fortresse Holland meer aandacht. Haar schilderkunst biedt de mogelijkheid om Marie niet uitsluitend te beschouwen als dochter van een burgemeester of echtgenote van een geheim agent, maar vooral als zelfstandig kunstenaar. En daar zal met de tijd onderzoek naar gedaan moeten worden.
Onderzoek naar het schilderij en de familie
Met de verwerving van het portret is het verhaal nog niet compleet. Ans Korteland, Sjaak Breeman en Dominique Breet-Sonneveld zullen namens het Bezoekersdepot van Fortresse Holland verder onderzoek doen naar de kunstenares, de geportretteerde en de familie Van Rees. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de levensloop van de twee zussen en de geschiedenis van het schilderij.
Ook de materiële geschiedenis van het werk roept vragen op. De oorspronkelijke achtergrond van het portret is op enig moment overgeschilderd. Waarom en wanneer dit is gebeurd, is nog niet duidelijk. Fortresse Holland wil op termijn laten onderzoeken of de latere overschildering op verantwoorde wijze kan worden verwijderd, zodat het schilderij mogelijk weer dichter bij zijn oorspronkelijke verschijningsvorm kan worden gebracht.
Met deze aanwinst haalt Fortresse Holland niet alleen een bijzonder familieportret in huis, maar wordt ook een stukje lokale kunstgeschiedenis opnieuw onder de aandacht gebracht. Het schilderij krijgt voorlopig een plaats in het depot, waar het nader zal worden onderzocht en zorgvuldig bewaard. Fortresse Holland hoopt in de toekomst meer te kunnen vertellen over Marie van Rees, haar zus Louise en de bijzondere geschiedenis achter het portret.
